ترک شیشه

اردیبهشت ۲۲, ۱۴۰۵
ترک شیشه، متامفتامین، کراک، مواد مخدر صنعتی و دیگر مواد محرک به دلیل اثرات شدید این مواد بر مغز و بدن، فرایندی پیچیده و چندمرحلهای دارد که نیاز به رویکردهای درمانی جامع تحت نظر پزشک متخصص ترک اعتیاد دارد. اولین قدم برای ترک اعتیاد، پذیرش این است که مشکل اعتیاد وجود دارد و نیاز به درمان احساس شود. بیمار با مراجعه به مرکز ترک شیشه علاوه بر سم زدایی و ترک فیزیکی شیشه، وابستگی و اعتیاد روانی و دیگر اختلالات روانی خود را نیز همزمان درمان می کند تا از بازگشت به مصرف دوباره و عود جلوگیری کند.
علل اعتیاد به شیشه
اعتیاد به شیشه یا متآمفتامین معمولا نتیجه ترکیبی از عوامل زیستی، روانی، خانوادگی و اجتماعی است. شیشه بهدلیل اثر بسیار قوی روی سیستم پاداش مغز، میتواند در مدت کوتاهی وابستگی شدید ایجاد کند و حتی مصرف تفریحی یا کنجکاوانه را به اعتیاد تبدیل کند. در ادامه مهمترین علل گرایش به شیشه و عواملی که اعتیاد را تشدید میکنند توضیح داده شده است.
- تاثیر شدید شیشه بر مغز و دوپامین: شیشه مقدار زیادی دوپامین در مغز آزاد میکند. دوپامین مادهای است که احساس لذت، انرژی و انگیزه را ایجاد میکند. فرد بعد از مصرف ممکن است احساس اعتمادبهنفس بالا، سرخوشی، تمرکز یا قدرت زیاد داشته باشد. مغز خیلی سریع به این حجم غیرطبیعی دوپامین عادت میکند و فرد برای تکرار آن حس، دوباره به مصرف روی میآورد.
- مشکلات روانی و هیجانی:بسیاری از افراد برای فرار از مشکلات روانی به سمت شیشه میروند. عواملی مثل اضطراب، افسردگی، احساس پوچی، استرس شدید، تنهایی یا شکستهای عاطفی میتوانند زمینهساز مصرف شوند. بعضی افراد تصور میکنند شیشه باعث افزایش انرژی و کاهش خستگی روحی میشود، اما این اثر موقتی است و بعدا مشکلات روانی را شدیدتر میکند.
- فشار دوستان و محیط اجتماعی: قرار گرفتن در جمع مصرفکنندگان یا محیطهایی که مصرف مواد عادی تلقی میشود، یکی از دلایل مهم شروع مصرف است. نوجوانان و جوانان بهخصوص در برابر فشار گروه همسالان آسیبپذیرتر هستند.
- کنجکاوی و باورهای غلط: برخی افراد بهدلیل شنیدن شایعات نادرست مثل “شیشه اعتیاد ندارد”، “باعث لاغری میشود” یا “تمرکز را بالا میبرد” مصرف را امتحان میکنند. این باورها میتوانند شروع اعتیاد را تسهیل کنند.
- مشکلات خانوادگی: خانواده آشفته، خشونت خانگی، نبود حمایت عاطفی، اعتیاد والدین یا نظارت ضعیف خانوادگی میتواند احتمال گرایش به مواد محرک را بیشتر کند.
- ویژگیهای شخصیتی و ژنتیکی: برخی افراد بهصورت ژنتیکی یا شخصیتی آمادگی بیشتری برای اعتیاد دارند؛ مثلا افرادی که رفتارهای تکانشی، هیجانطلبی یا کنترل ضعیف احساسات دارند، بیشتر در معرض وابستگی قرار میگیرند.
چه عواملی اعتیاد به شیشه را تشدید میکند؟
- مصرف مداوم و افزایش دوز: بدن بهمرور نسبت به شیشه مقاوم میشود و فرد برای رسیدن به همان حس اولیه، مقدار بیشتری مصرف میکند. این روند وابستگی را شدیدتر میکند.
- بیخوابی و فرسودگی مغز: شیشه خواب را مختل میکند. کمخوابی شدید باعث آسیب مغزی، تحریکپذیری، توهم و افزایش میل به مصرف مجدد میشود.
- افسردگی بعد از مصرف: بعد از پایان اثر شیشه، مغز دچار افت شدید دوپامین میشود. فرد احساس بیحوصلگی، خستگی، غم یا بیارزشی میکند و برای فرار از این حالت دوباره مصرف میکند. این چرخه یکی از دلایل اصلی تشدید اعتیاد است.
- مصرف همزمان الکل یا مواد دیگر: مصرف همزمان شیشه با موادی مثل الکل، حشیش یا مواد افیونی میتواند وابستگی را پیچیدهتر و درمان را سختتر کند.
- نبود حمایت خانوادگی و درمان: وقتی فرد حمایت عاطفی، رواندرمانی یا درمان تخصصی دریافت نمیکند، احتمال ادامه مصرف و عود بیشتر میشود.
- مشکلات اقتصادی و اجتماعی: بیکاری، فقر، استرس شغلی یا زندگی در محیطهای پرآسیب میتواند روند اعتیاد را تشدید کند و ترک را دشوارتر سازد.
- اختلالات روانپزشکی درماننشده: بیماریهایی مثل افسردگی شدید، اختلال دوقطبی، اختلال اضطراب یا اسکیزوفرنی اگر درمان نشوند، میتوانند مصرف شیشه را شدیدتر کنند.
- وابستگی روانی شدید: وابستگی به شیشه فقط جسمی نیست؛ وابستگی روانی آن بسیار قدرتمند است. بسیاری از مصرفکنندگان احساس میکنند بدون شیشه نمیتوانند کار کنند، درس بخوانند یا انرژی داشته باشند.
اعتیاد به شیشه معمولا بهدلیل یک عامل واحد ایجاد نمیشود، بلکه مجموعهای از مشکلات روانی، شرایط محیطی، تاثیرات مغزی و فشارهای اجتماعی در آن نقش دارند. هرچه مصرف طولانیتر شود، تغییرات مغزی و روانی شدیدتر میشود و ترک بدون کمک تخصصی دشوارتر خواهد بود. درمان زودهنگام، رواندرمانی، حمایت خانواده و دوری از محیطهای پرخطر میتواند احتمال بهبودی را افزایش دهد.
علائم و نشانه های اعتیاد به شیشه
اعتیاد به متآمفتامین معمولا با مجموعهای از علائم جسمی، رفتاری و روانی همراه است. شدت این نشانهها به مدت مصرف، مقدار مصرف و وضعیت جسمی و روانی فرد بستگی دارد. بعضی علائم در مراحل اولیه خفیف هستند، اما با ادامه مصرف میتوانند بسیار شدید و خطرناک شوند.
علائم جسمی اعتیاد به شیشه
- کاهش شدید وزن و بیاشتهایی:شیشه اشتها را بهشدت کم میکند. بسیاری از مصرفکنندگان در مدت کوتاهی کاهش وزن چشمگیر پیدا میکنند و ظاهرشان لاغر و تحلیلرفته میشود.
- بیخوابی و کمخوابی شدید: فرد ممکن است ساعتها یا حتی چند روز بدون خواب بماند. این بیخوابی طولانی باعث خستگی شدید، تحریکپذیری و اختلال در عملکرد مغز میشود.
- افزایش انرژی غیرعادی: در مراحل اولیه، فرد ممکن است بیشازحد پرانرژی، پرحرف یا فعال به نظر برسد. این انرژی کاذب معمولا بعدا جای خود را به خستگی و فرسودگی میدهد.
- تپش قلب و افزایش فشار خون: شیشه سیستم عصبی را تحریک میکند و میتواند باعث ضربان قلب سریع، تعریق زیاد، بالا رفتن فشار خون و حتی درد قفسه سینه شود.
- مشکلات پوستی: بسیاری از مصرفکنندگان دچار زخمهای پوستی، خارش شدید یا کندن پوست صورت و بدن میشوند. گاهی فرد احساس میکند چیزی زیر پوستش حرکت میکند.
- پوسیدگی شدید دندانها: یکی از نشانههای شناختهشده مصرف شیشه، تخریب سریع دندانها و لثههاست که به آن “دهان شیشه” گفته میشود. خشکی دهان، رعایت نکردن بهداشت و تغذیه نامناسب در این مشکل نقش دارند.
- لرزش و حرکات غیرطبیعی: لرزش دستها، حرکات تکراری، تکانهای عصبی یا بیقراری جسمی در بسیاری از مصرفکنندگان دیده میشود.
علائم روانی و رفتاری اعتیاد به شیشه
- تغییرات شدید خلقوخو: فرد ممکن است ناگهان از حالت شادی و هیجان به عصبانیت، پرخاشگری یا افسردگی شدید تغییر حالت دهد.
- اضطراب و بدبینی: مصرف شیشه میتواند باعث سوءظن شدید، ترس، اضطراب و بدبینی نسبت به اطرافیان شود. بعضی افراد تصور میکنند دیگران آنها را تعقیب یا کنترل میکنند.
- توهم و روانپریشی: در مصرف طولانیمدت، احتمال بروز توهم دیداری یا شنیداری بالا میرود. برخی افراد صداهایی میشنوند یا چیزهایی میبینند که وجود خارجی ندارند.
- رفتارهای پرخطر: رانندگی خطرناک، خشونت، رفتارهای جنسی پرخطر یا تصمیمگیریهای ناگهانی و غیرمنطقی میتواند از نشانههای مصرف شیشه باشد.
- انزوای اجتماعی: فرد ممکن است بهمرور از خانواده و دوستان فاصله بگیرد، روابطش ضعیف شود و بیشتر وقتش را صرف مصرف یا پیدا کردن مواد کند.
- کاهش تمرکز و اختلال حافظه: با وجود اینکه بعضی افراد ابتدا احساس تمرکز بیشتر دارند، در طولانیمدت حافظه، تصمیمگیری و تمرکز دچار آسیب جدی میشود.
نشانههای رفتاری اعتیاد به شیشه
- تغییر ناگهانی دوستان و محیط رفتوآمد
- پنهانکاری و دروغگویی مکرر
- بیدار ماندنهای طولانی و خوابیدن در ساعات غیرعادی
- کاهش مسئولیتپذیری در کار یا تحصیل
- عصبانیت و پرخاشگری بدون دلیل واضح
- خرج کردن غیرعادی پول یا مشکلات مالی ناگهانی
- کاهش شدید توجه به ظاهر یا بهداشت فردی
علائم ترک یا وابستگی به شیشه
علاوه بر علائمی که گفته شد، یکی از مهمترین نشانه های اعتیاد به شیشه علائم ترک آن است. وقتی فرد مدتی شیشه مصرف کرده باشد، در صورت قطع مصرف ممکن است علائم زیر ظاهر شوند:
- خستگی شدید
- خواب زیاد یا برعکس بیخوابی
- افسردگی و احساس پوچی
- اضطراب و بیقراری
- افزایش اشتها
- میل شدید به مصرف دوباره

روند تشخیص اعتیاد به شیشه در کلینیک
فرایند تشخیص اعتیاد به متآمفتامین در کلینیکهای تخصصی ترک اعتیاد، فقط به یک آزمایش ساده محدود نمیشود. امروزه تشخیص علمی بر اساس ترکیبی از مصاحبه بالینی، معیارهای روانپزشکی، آزمایشهای سمشناسی، ارزیابی روانی و بررسی وضعیت جسمی انجام میشود. هدف این فرایند فقط اثبات مصرف نیست؛ بلکه شدت وابستگی، آسیبهای مغزی و روانی، احتمال عود و نیاز فرد به درمان بستری یا سرپایی نیز ارزیابی میشود.
مرحله اول: مصاحبه تخصصی و گرفتن شرح حال
در اولین جلسه، پزشک یا روانپزشک اعتیاد درباره موارد زیر سوال میپرسد:
- مدت مصرف شیشه
- مقدار و دفعات مصرف
- روش مصرف (دودی، تزریقی، خوراکی و…)
- آخرین زمان مصرف
- سابقه ترک و عود
- مصرف همزمان الکل یا مواد دیگر
- مشکلات روانی، خانوادگی و شغلی
در کلینیکهای مدرن، این مرحله بسیار مهم است؛ چون بسیاری از مصرفکنندگان ممکن است مصرف واقعی خود را پنهان کنند یا شدت وابستگی را کمتر نشان دهند.
استفاده از معیارهای DSM-5 برای تشخیص علمی اعتیاد
امروزه بیشتر کلینیکها و مراکز روانپزشکی دنیا از معیارهای تشخیصی DSM-5 استفاده میکنند. طبق این استاندارد، اگر فرد در ۱۲ ماه گذشته حداقل ۲ معیار از معیارهای اختلال مصرف مواد محرک را داشته باشد، تشخیص اختلال مصرف شیشه مطرح میشود. شدت بیماری نیز به سه سطح خفیف، متوسط و شدید تقسیم میشود. برخی از معیارهای مهم DSM-5 شامل موارد زیر هستند:
- عدم کنترل مصرف
- وسوسه شدید به مصرف دوباره
- افزایش تدریجی دوز مصرفی
- ادامه مصرف با وجود آسیب جسمی یا روانی
- اختلال در کار، تحصیل یا روابط خانوادگی و اجتماعی
- بروز علائم ترک هنگام قطع مصرف
تست های تشخیصی
آزمایش ادرار: رایجترین تست در کلینیکها آزمایش ادرار است. این تست معمولا میتواند متآمفتامین را تا حدود ۳ تا ۵ روز بعد از آخرین مصرف شناسایی کند. در بسیاری از مراکز ابتدا تست سریع غربالگری انجام میشود و اگر نتیجه مثبت باشد، برای تایید از آزمایشهای دقیقتر استفاده میکنند.
تستهای تاییدی پیشرفته: برای کاهش خطای تشخیص، آزمایشگاههای تخصصی از روشهایی مثل:
- GC-MS (کروماتوگرافی گازی-طیفسنجی جرمی)
- LC-MS/MS
استفاده میکنند. این روشها میتوانند مصرف واقعی شیشه را از “مثبت کاذب” ناشی از بعضی داروها جدا کنند.
آزمایش خون: آزمایش خون بیشتر در شرایط اورژانسی استفاده میشود؛ مثلا وقتی فرد دچار مسمومیت شدید، توهم، تشنج یا مشکلات قلبی شده باشد. این تست بازه تشخیص کوتاهتری نسبت به ادرار دارد.
آزمایش مو: در بعضی کلینیکهای پیشرفته یا مراکز قانونی، از تست مو استفاده میشود. این روش میتواند سابقه مصرف شیشه را تا حدود ۹۰ روز یا بیشتر نشان دهد. تست مو بیشتر برای بررسی مصرف مزمن یا پنهانکاری کاربرد دارد.
ارزیابی روانپزشکی و شناختی
یکی از مهمترین بخشهای تشخیص مدرن، بررسی وضعیت روانی فرد است. مصرف طولانیمدت شیشه میتواند باعث مشکلات شدید روانپزشکی شود، از جمله:
- افسردگی
- اختلال اضطراب
- روانپریشی ناشی از مواد
- توهم و بدبینی شدید
- اختلال تمرکز و حافظه
پزشک ممکن است از تستهای روانشناختی استاندارد، ارزیابی شناختی و مصاحبه روانپزشکی برای تشخیص این مشکلات استفاده کند.
معاینه جسمی و بررسی عوارض شیشه
در معاینه بالینی، پزشک علائم جسمی وابستگی را بررسی میکند، مثل:
- کاهش وزن شدید
- زخمهای پوستی
- پوسیدگی دندانها
- افزایش فشار خون و ضربان قلب
- لرزش یا حرکات غیرطبیعی
- بیخوابی شدید
در موارد شدید، ممکن است آزمایشهای تکمیلی مثل نوار قلب (ECG)، آزمایش کبد، کلیه و بررسی وضعیت قلب انجام شود.

روشهای ترک اعتیاد به شیشه
ترک متآمفتامین معمولا فقط به قطع مصرف محدود نمیشود؛ چون شیشه وابستگی روانی بسیار شدیدی ایجاد میکند و بسیاری از بیماران بعد از ترک جسمی، همچنان با وسوسه مصرف، افسردگی و مشکلات روانی درگیر هستند. به همین دلیل درمان موفق معمولا ترکیبی از مراقبت پزشکی، رواندرمانی و حمایت خانوادگی است. در ادامه رایجترین شیوههای ترک شیشه توضیح داده شدهاند.
ترک ناگهانی در خانه
در این روش فرد بهصورت یکباره مصرف شیشه را قطع میکند و بدون بستری یا درمان تخصصی تلاش میکند دوره ترک را پشت سر بگذارد. بعضی افراد بهدلیل ترس از هزینه یا پنهان ماندن اعتیاد، این روش را انتخاب میکنند.
در روزهای اول معمولا علائمی مثل خستگی شدید، خواب زیاد، افسردگی، اضطراب، تحریکپذیری و میل شدید به مصرف ظاهر میشود. مشکل اصلی این روش، نبود نظارت پزشکی و احتمال بالای عود است. همچنین در افرادی که مصرف طولانی یا شدید داشتهاند، خطر بروز افسردگی شدید، رفتارهای تکانشی یا مشکلات روانپزشکی بیشتر است.
ترک تدریجی
در ترک تدریجی، مقدار مصرف بهمرور و طی یک برنامه مشخص کاهش پیدا میکند تا بدن و مغز فرصت سازگاری بیشتری داشته باشند. این روش گاهی برای افرادی استفاده میشود که وابستگی شدید دارند یا تحمل قطع ناگهانی را ندارند. مزیت این روش کاهش نسبی فشار روانی و علائم اولیه ترک است، اما اگر برنامه کاهش مصرف تحت نظر متخصص نباشد، فرد ممکن است دوباره به مصرف قبلی برگردد یا روند ترک را متوقف کند.
درمان سرپایی در کلینیک
در این روش فرد بستری نمیشود، اما بهصورت منظم تحت نظر پزشک، روانشناس یا روانپزشک قرار میگیرد. جلسات مشاوره، رواندرمانی، کنترل وسوسه مصرف و درمان مشکلات روانی همزمان در این برنامه انجام میشود.
امروزه درمان شناختی رفتاری (CBT)، مصاحبه انگیزشی و درمانهای پیشگیری از عود از مهمترین روشهای علمی مورد استفاده در کلینیکها هستند. این روش برای افرادی مناسبتر است که حمایت خانوادگی و انگیزه کافی برای ترک دارند.
بستری در مرکز تخصصی ترک اعتیاد
در موارد شدید، فرد ممکن است نیاز به بستری در مرکز درمانی داشته باشد؛ بهخصوص اگر دچار توهم، روانپریشی، پرخاشگری، افسردگی شدید یا مصرف همزمان مواد دیگر باشد. در مراکز تخصصی، وضعیت جسمی و روانی بیمار بهصورت شبانهروزی کنترل میشود و درمان دارویی و رواندرمانی همزمان انجام میگیرد. این روش معمولا شانس موفقیت بیشتری برای مصرفکنندگان شدید دارد.
رواندرمانی و بازتوانی بلندمدت
بخش مهم درمان شیشه، بعد از قطع مصرف شروع میشود. بسیاری از بیماران از نظر جسمی پاک میشوند اما بهدلیل مشکلات روانی یا وسوسه شدید دوباره مصرف میکنند. به همین دلیل جلسات رواندرمانی، گروهدرمانی، آموزش مهارت کنترل استرس و اصلاح سبک زندگی نقش مهمی در جلوگیری از عود دارند.
جدول مقایسه روشهای ترک شیشه
| روش ترک | مزایا | معایب | مناسب برای |
| ترک ناگهانی در خانه | کمهزینه، بدون بستری | احتمال عود بالا، نبود نظارت پزشکی، فشار روانی شدید | مصرف خفیف و کوتاهمدت |
| ترک تدریجی | کاهش نسبی علائم ترک، فشار کمتر | احتمال بازگشت به مصرف، نیاز به برنامه دقیق | افراد با وابستگی متوسط |
| درمان سرپایی کلینیک | دریافت مشاوره و درمان تخصصی، حفظ زندگی روزمره | نیاز به انگیزه و پیگیری منظم | افراد دارای حمایت خانوادگی |
| بستری در مرکز تخصصی | مراقبت شبانهروزی، کنترل علائم شدید، کاهش خطر عود اولیه | هزینه بیشتر، دوری موقت از محیط زندگی | مصرف شدید یا همراه با مشکلات روانی |
| رواندرمانی بلندمدت | کاهش احتمال عود، درمان ریشههای روانی | نیازمند زمان و استمرار | تقریبا برای همه بیماران ضروری است |
ترک شیشه فرایندی چندمرحلهای است و موفقیت آن فقط به قطع مصرف وابسته نیست. هرچه شدت وابستگی بیشتر باشد، نیاز به درمان تخصصی و رواندرمانی نیز بیشتر میشود. در بسیاری از موارد، ترکیب درمان پزشکی، حمایت خانواده و بازتوانی روانی بهترین نتیجه را ایجاد میکند و احتمال بازگشت به مصرف را کاهش میدهد.
عواقب درمان نشدن اعتیاد به شیشه
مصرف طولانیمدت متآمفتامین میتواند تقریبا تمام بخشهای بدن و مغز را درگیر کند و در بسیاری از موارد، آسیبهای آن حتی پس از قطع مصرف نیز برای مدت طولانی باقی بماند. یکی از مهمترین خطرات عدم ترک شیشه، تخریب تدریجی سیستم عصبی و تغییر عملکرد طبیعی مغز است. شیشه با افزایش شدید دوپامین، سیستم پاداش مغز را مختل میکند و به مرور باعث کاهش توانایی فرد در تجربه لذت طبیعی، تصمیمگیری منطقی و کنترل رفتار میشود. به همین دلیل بسیاری از مصرفکنندگان در درازمدت دچار افسردگی شدید، بیانگیزگی و وابستگی روانی عمیق میشوند.
از نظر روانی، مصرف مزمن شیشه میتواند خطر ابتلا به توهم، بدبینی شدید و روانپریشی ناشی از مواد را افزایش دهد. بعضی افراد تصور میکنند تحت تعقیب هستند یا صداهایی میشنوند که وجود خارجی ندارند. این وضعیت ممکن است به رفتارهای خشونتآمیز، پرخاشگری یا حتی آسیب به خود و دیگران منجر شود. همچنین احتمال بروز اختلال اضطراب، افسردگی اساسی و افکار خودکشی در مصرفکنندگان طولانیمدت بیشتر است.
شیشه علاوه بر مغز، آسیب جدی به قلب و عروق وارد میکند. افزایش مداوم فشار خون و ضربان قلب میتواند خطر سکته مغزی، حمله قلبی و نارسایی قلبی را بالا ببرد؛ حتی در افراد جوان. مشکلات شدید دندانی، پوسیدگی گسترده دندانها، کاهش وزن شدید، ضعف سیستم ایمنی و آسیب به کبد و کلیه نیز از دیگر عوارض شایع مصرف مزمن هستند.
در زندگی اجتماعی نیز عواقب عدم ترک شیشه بسیار سنگین است. بسیاری از مصرفکنندگان بهمرور شغل، روابط خانوادگی و ثبات مالی خود را از دست میدهند. انزوا، دروغگویی، مشکلات قانونی و کاهش عملکرد شغلی یا تحصیلی بهتدریج کیفیت زندگی فرد را تخریب میکند. در موارد شدید، وابستگی به شیشه میتواند به بیخانمانی، رفتارهای پرخطر و مرگ ناشی از اوردوز، حوادث یا بیماریهای مرتبط منجر شود.
هرچه مصرف طولانیتر شود، درمان پیچیدهتر و بازگشت مغز به عملکرد طبیعی دشوارتر خواهد شد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و شروع درمان تخصصی اهمیت بسیار زیادی دارد.
سوالات متداول
۱. ترک شیشه چقدر طول میکشد؟
سمزدایی اولیه معمولا چند روز تا چند هفته طول میکشد، اما درمان وابستگی روانی ممکن است چند ماه ادامه داشته باشد.
۲. آیا ترک شیشه بدون کمپ یا کلینیک ممکن است؟
در بعضی موارد بله، اما بهدلیل خطر افسردگی شدید، وسوسه مصرف و احتمال عود، درمان زیر نظر متخصص موفقتر و ایمنتر است.
۳. آیا مغز بعد از ترک شیشه ترمیم میشود؟
بخشی از آسیبهای مغزی با گذشت زمان، درمان و پرهیز کامل از مصرف میتواند بهبود پیدا کند، اما شدت بهبود به مدت و میزان مصرف بستگی دارد.

نازنین روشن طبری هستم، روانشناس بالینی با بیش از ده سال تجربه در حوزه ترک و درمان اعتیاد و مدیریت داخلی کلینیک طلوعی دوباره.